Lees de oorspronkelijke werken PDF Print E-mail

Het is maar goed dat ik niet in deze tijd jong ben. Op school had ik dan allerlei werkstukken moeten maken, les tot half vijf, al die tussenuren... in mijn laatste jaren op de middelbare school kreeg ik de schooldag tot half drie vaak niet eens voor elkaar, zonder een uurtje te skippen. Leren deed ik thuis, voldoen aan de eis op school. Met dat principe en een Atheneum diploma in mijn achterzak ging ik naar universiteit. In mijn eerste jaar zwierf ik door Nijmegen, was overal, behalve in de collegezalen en haalde nul studiepunten. Gelukkig steunde mijn vader me. Hij vond het belachelijk, die eisen in het eerste jaar, dan moest je wennen aan de stad, aan het studeren... in zijn tijd kreeg hij pas in het tweede jaar zijn eerste tentamens. Een bindend studieadvies bestond evenmin. The good old days... nu zou ik waarschijnlijk vastlopen in het middelbaar beroepsonderwijs, om daarna met allerlei uitzendbaatjes de kost te verdienen.

Terug naar mijn eerste jaar op de universiteit. Veel ging aan me voorbij, maar de hoogleraar Roel in 't Veld maakte indruk. Zijn colleges sloeg ik niet over, ook als ze om negen uur begonnen. Hij vertelde goed, was gezaghebbend en gaf een bizarre opdracht: koop Capitalism, Socialism en Democracy van Joseph Schumpeter en lees het. Ik met vrienden naar de winkel, het boek was vooral dik en in het Engels. Wij lieten het meesterwerk van hand tot hand gaan, vroegen om een vertaling, die bestond niet. De zorgen waren snel voorbij, want er waren genoeg andere interessante dingen te doen. Maar de drie voor het tentamen deed pijn en dus gingen we met een groep het boek lezen, uittreksels maken, die bespreken. Hoe het precies zat, ach, ik weet het niet meer precies. Schumpeter beschrijft geloof ik een aantal opeenvolgende fases die de westerse economie doorloopt; vanuit een keihard kapitalisme ontstaat monopolisering van markten en verschuift de macht naar de grote ondernemingen, waarna de staat de zaak nationaliseert en uiteindelijk de bevolking het voor het zeggen krijgt. Dit is dan een onafwendbaar proces... in de manier van denken doet het boek marxistisch aan, het is een verhaal van een andere tijd. Schumpeter is dan ook vooral bekend van de term creatieve vernietiging; innovatie als motor van economische groei, daar zit zijn waarde. Deze grote denker was volgens de overlevering overigens een slechte leraar. Een detail.

Later, toen ik economie ging doen, herhaalde de ervaring zich. Het lezen van Adam Smith, Keynes en Marx vroeg om een inspanning en dat werkt nu eenmaal louterend. Vooral bij economie, want daar draait het toch vaak om techniek. Modellen, partieel differentieren, daarmee heb ik mijn tentamens in de economische wetenschap gehaald. Het IS LM model, geen punt, puur op het kunstje, maar wat ik deed en waarom het moest... had ik eigenlijk wel een idee?

De grote werken dwongen me tot betekenisverlening, gaven de techniek een plaats, wat me later bij het lesgeven meer hielp dan welk tentamen dan ook. Want het fabriceren van een verbinding tussen economische begrippen en wat bij kinderen in hun hoofd zit... met wiskundig goochelen lukt dat niet.