Skip to content

No free lunch

Onderwijs aan leerplichtigen hoort kosteloos te zijn. Daarom beloven politici gratis schoolboeken en leggen dat vast in het regeerakkoord. Omdat het kabinet pas in februari aantrad, de boeken inmiddels reeds besteld zijn, is implementatie voor het volgende schooljaar praktisch onhaalbaar. De vraag van Kamerleden om een regeling alleen voor de onderbouw oogt om dezelfde reden niet uitvoerbaar. Een tegemoetkoming aan ouders in de vorm van een vast bedrag is eigenlijk het enige alternatief.

Tot zover geen bezwaar, procedureel en inhoudelijk is dit okay. Maar dat geldt niet voor de concrete uitwerking. Om te beginnen is het budget gewoon te mager. Reken maar even mee. De minister maakt 210 miljoen euro vrij, het voortgezet heeft ongeveer 1 miljoen leerlingen en een ouder is per kind gemiddeld 308 euro* kwijt. Op basis van deze gegevens hangt een budgetoverschrijding van 50 procent in de lucht. Nu hoeft de minister van Financiën zich hierover geen zorgen te maken, want dit vlekje is tien jaar geleden al weggewerkt. Scholen mogen kopen wat ze willen, maar de rekening naar Den Haag sturen is verboden. Besturen zijn gebudgetteerd en krijgen voor schoolboeken 210 miljoen euro meer ruimte in de lumpsum.

Met de begrotingsdiscipline zit het dus wel goed, maar die lumpsum is een monster dat ook dit relatief kleine bedrag met een paar happen verorbert. Er zijn namelijk twee soorten besturen: kleine en grote. De kleine zijn bang voor financiële tegenvallers en dat is begrijpelijk, want een foute inschatting betekent het einde van de organisatie. Vandaar de fixatie op solvabiliteit en een dwangmatige voorkeur voor volle spaarpotten. Ook bij de aanschaf van leerboeken geldt dan: eerst reserveren en dan bestellen.
Nu is deze strategie op lange termijn niet vol te houden. Kleine besturen gaan uiteindelijk op in een groot geheel. Voor de aanschaf van leermaterialen is dat slecht nieuws. Schaalvergroting gaat namelijk gepaard met bureaucratisering. Een voorbeeld. Mijn school had een eigen boekenfonds. Leerlingen ordenden de voorraad in de vakantie, stelden pakketten voor het nieuwe jaar samen en ontvingen daarvoor een minimumjeugdloon. Een collega deed de administratie, sprak leraren aan op de aanschaf van dure werkboeken en handhaafde streng de afschrijvingstermijn. Door de onderwijsvernieuwingen liep de rekening helaas toch onverantwoord hoog op. Daarom ging het megabestuur waar mijn school onder valt op zoek naar een oplossing. Na een fase van aftasten, praten, vergaderen en lunchen kwam een convenant met een tussenhandelaar: dat is duurder dan wat we hadden. Centraliseren en formaliseren rekenen nu eenmaal een zichzelf opblazende prijs. De aanschaf van nieuw materiaal is voortaan een kwestie van anonieme regels in plaats van behoefte. Als het mag, bestellen leraren voluit, daardoor ontstaan budgettaire tegenvallers, die vragen om nieuwe regelgeving, daarvoor zijn beleidsmakers nodig en de bureaucratie vreet het budget leeg.

De beroemde econoom Milton Friedman zei het al: There’s no such thing as a free lunch. Deze schoolboekenregeling is evenmin gratis. De minister betaalt te weinig, ouders niks, schoolbesturen voeden hun organisatie en leerlingen krijgen de rekening: armoedig leermateriaal

Published inColumns

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *