Skip to content

Ontsla eens een leraar, iedereen wordt er beter van

Een leraar met een seksuele relatie met een leerling wordt met pek en veren het schoolgebouw uitgejaagd. En de querulant, voortdurend in gevecht met zijn leidinggevenden, komt uiteindelijk ook aan de beurt. Terwijl deze mensen ontslag krijgen, mogen slechte leraren blijven. Vreemd, want de kwaliteit van de man of vrouw voor de klas is van groot belang voor het leren van kinderen. Toch blijken nu net onderwijsgevenden moeilijk aanspreekbaar te zijn op de kwaliteit van het werk. Zo bot als in de cartoon gaat misschien wat ver, maar verandering lijkt onvermijdelijk.

Het onderwijsblad  |nummer 14|     2010

Op de congressen van grote Amerikaanse onderwijsbonden sprak deze zomer geen afgevaardigde van de regering Obama. Hoewel de bonden grote spelers zijn in de Democratische partij van de president, hadden ze niemand van de Obama-administratie uitgenodigd. Ze zijn namelijk boos op de minister van onderwijs, Arne Duncan. Die wil schoolbesturen meer mogelijkheden geven om ineffective teachers aan te pakken. Scholen ontslaan leraren wel voor misconduct, maar niet voor incompetence. Duncan wil dit veranderen.

Burgemeester Bloomberg van New York is het met Duncan eens. Als hij 700 miljoen voor beter onderwijs binnenhaalt, wil zijn adviseur Joe Klein dat geld best besteden aan betere arbeidsvoorwaarden. Maar dan zou hij daar wel graag prestaties voor terugzien. De geringe ontslagkracht van scholen staat volgens Klein zo’n kwaliteitsverbetering in de weg.  

De cijfers geven Klein gelijk. De staat New York heeft meer dan 80.000 leraren in dienst. Van 25 is in het jaar 2008 – 2009  de vaste aanstelling beëindigd wegens wanprestaties.  In Chicago ligt tussen 2005 en 2008 het aantal ontslagen leraren wegens poor performanceop 0,1%. In Akron, Ohio en Denver zelfs op nul procent. Minister Duncan lijkt een punt te hebben; nergens zijn werknemers zo moeilijk aanspreekbaar op de kwaliteit van hun werk als in het onderwijs.

 

Slechte leraren moeten weg, maar blijven gewoon

Het Amerikaans offensief tegen de incompetente leraar is begrijpelijk. Onderwijs is in tijden van vergrijzing en crisis hét instrument voor welvaartsbehoud. Bovendien bevinden slechte leraren zich vooral op scholen in achterstandswijken. Dat betekent dat kansarme kinderen met maatschappelijk perspectief betalen voor het falen van wereld van de volwassenen. Want ja, het maakt uit, les krijgen van een goede of een slechte leraar. Niet het pedagogisch didactisch concept, niet het leermateriaal, niet de klassengrootte en niet de zorgstructuur, maar het opleidingsniveau en de ambachtelijke handigheid van de leraar bepalen de onderwijsprestaties.

Kati Haycock en Heather Peske onderzochten in opdracht van de denktank Education Trusthet effect van de kwaliteit van de leraar op het leren van kinderen: twee jaar achter elkaar een slechte leraar resulteert in een achterstand die niet meer in te halen is.

Opschonen van het personeelsbestand is in deze redenering de voor de hand liggende strategie. De regering Obama wil daarom een ‘turnaround process’ mogelijk maken; zwakke scholen ontslaan hun leraren, om daarna opnieuw personeel te werven. Dat dit kan werken laat New Orleans zien. Vijf jaar geleden trof de orkaan Katrina de stad. Scholen moesten opnieuw beginnen, deden dat met andere regels, waardoor de selectie en beoordeling van leraren strikter werd; New Orleans is momenteel de snelste stijger in onderwijsprestaties.  

Het model ‘bombarderen en opnieuw beginnen’ klinkt magisch en revolutionair, maar is ook gewelddadig. Toch zou het opzoeken van de kracht van de creatieve destructie schoolleiders sieren. Helaas gebeurt het tegenovergestelde. Onverschilligheid ten aanzien van de kwaliteit van leraren lijkt in de VS gebruikelijk. Het opinieblad Newsweekconstateert in het artikel Why we must fire bad teachers dat schoolleiders niet eens proberen zwakke leerkrachten te lozen, ze schuiven ze hooguit door naar een andere school.  De vaste aanstelling, in beton gegoten door het ontslagrecht, bewaakt door vakbonden, dient als meest gebruikt excuus.

Het is hier niet anders

Natuurlijk, Nederland is niet de VS. Maar als het over onderwijs gaat, domineert in de westerse wereld het Amerikaans gedachtegoed. Daar zitten de beste onderzoekers, verbonden aan excellente universiteiten, met toegang tot grote databestanden. Ontwikkeling in de wetenschap leidt dan tot maatschappelijk debat, wat in de praktijk vorm krijgt middels beleid. Even later transfereren Europese onderzoekers, bestuurders en politici dit proces naar hier. Of het nu gaat om onderwijsvernieuwing, verandering in de schoolorganisatie of iets triviaals als de maatschappelijke stage, het komt allemaal uit de VS. De bijbehorende problemen krijgen we er gratis bij en dat geldt dus ook voor de lakse omgang met slechte leraren. Die is in Europa niet anders.

Kijk bijvoorbeeld naar de schokkende bbc reportage Can I sack teacher?. In Engeland zijn de laatste twintig jaar 18 leraren ontslagen wegens wanprestaties. Ook hier is het doorschuiven van brokkenpiloten naar andere scholen de favoriete strategie van leidinggevenden. De hoogleraar Burgess van de universiteit van Bristol onderzocht het maatschappelijk effect. Letterlijk: ‘Als je al die vijf procent slechte leraren zou vervangen door gemiddelde leraren, dan zou dat in resultaat aanmerkelijk schelen. Dat zou het verschil kunnen zijn tussen wel een baan krijgen of niet. Wel naar de universiteit of niet’.

In Nederland zijn de cijfers minder extreem. De instroom werklozen voortgezet onderwijs van het laatste decennium is in 2005 het hoogst. In dat jaar verliezen ongeveer 1800 leraren hun baan. Bij 10% is de opgegeven reden voor ontslag onbekwaamheid. In absolute getallen verlaten jaarlijks dus maximaal 180 leraren wegens ongeschiktheid de school. Op de totale populatie leraren voortgezet onderwijs is dat grofweg 0,2%.

Een percentage dicht bij nul rechtvaardigt echter de conclusie dat de omgang met slechte leraren in Nederland niet wezenlijk anders is dan in de VS en Engeland. Want de Britse onderwijsinspecteur heeft natuurlijk gelijk, als hij in de bbc documentaire zegt: ‘noem mij een beroep waar niet tussen de 5 en 10 procent incompetent is?’

De cultuur van lamlendigheid kan niet meer

Nico de Jong en Harry Cox zijn onderwijsmanagers, Paul Wouters is adviseur; zij schatten de incompetentie op Nederlandse scholen zelfs aanzienlijk hoger in. Letterlijk in de VolkskrantStap een school binnen en informeer eens naar de kwaliteit van het lerarenbestand. Grofweg zijn er drie categorieën: de goede tot excellente leraren; de middenmoot die voldoende presteert of nog ondermaats is, maar zich wel ontwikkelt en de hopeloze gevallen. De derde categorie vormt 10 tot 35 procent van het totaal.’

Het is onduidelijk waar deze cijfers vandaan komen, maar dan nog; ze zijn verklaarbaar. De afgelopen decennia hebben lerarenopleidingen, bestuurders en politici hun heil gezocht bij pedagogisch didactische concepten en reorganisaties van school en bestuur. De leraar deed er even niet toe, verdiende weinig en studie was niet nodig. Zo’n breed inzetbare vaardighedendocent, dat was pas handig, die mag mooi alle vakken geven. Daar was ook niks mis mee, want een leraar kan de kennis toch niet overdragen, die moeten leerlingen zelf verwerven. In deze visie is iedereen welkom voor de klas.

Vanaf 2007 reduceren de rapporten van SER voorzitter Rinnooy Kan, Kamerlid Dijsselbloem en het onderzoeksbureau McKinsey de voornoemde opvattingen tot wat ze zijn; cafépraat. Waarna de hoogopgeleide vakleraar in het denken over onderwijs een comeback maakt. Er komt geld voor ontwikkeling en beloning. Lerarenopleidingen gaan weer eisen stellen.

Maar op de werkvloer blijft de cultuur zoals die was. Daar bepaalt de instroom van de laatste twintig jaar niet alleen de sfeer, ze druppelt ook door in de managementlagen. En dus laten schoolleiders de kwaliteit in de klas met rust. De motivering luidt; we hebben de handen vol aan rondzingende regelgeving, weten niet goed wat dat is, een slechte leraar, en het rigide ontslagrecht maakt ingrijpen onmogelijk.

Deze argumentatie rust echter vooral op lamlendigheid. Want net als schoolleiders heeft iedereen het druk, de keuze van prioriteiten telt dan en slechte leraren horen op nummer één te staan. De aanpak hoeft ook niet ingewikkeld te zijn. Wat wel en niet werkt in een klas, met gemiddeld 25 leerlingen, die per week een paar uur les krijgt van een vakleraar, is bekend en beschreven. En ja, lesgeven blijft omgaan met mensen. Een groep leerlingen kan moeilijk zijn en een leraar mag een mindere periode hebben. Maar vanaf het moment dat diezelfde leraar weigert zich op de hoogte te stellen van wat bekend is over zijn werk, daar dus ook geen lessen uit trekt voor zijn eigen lespraktijk en geen verbeteringsinspanning verricht, ook niet na daar op aangesproken te zijn, met een aanbod voor hulp, die leraar is bij elke kantonrechter kansloos. Rechters hebben namelijk ook kinderen.

Ontsla de slechte leraar, het is voor iedereen beter

In Amsterdam krijgt een jonge leraar een relatie met een 17- jarige leerling en verliest zijn baan. Orthodoxe schoolbesturen sturen leraren weg vanwege hun seksuele geaardheid. Terwijl deze ontslagen de media halen, geniet de slechte leraar in anonimiteit een baangarantie. Twee jaar les van zo iemand resulteert in een niet meer in te halen leerachterstand. Op een school met veel van dit soort prutsers is het risico op doubleren en afstromen naar een lager schooltype enorm.

De onderpresteerders zelf zijn zich ondertussen van geen kwaad bewust. Dankzij een cultuur van lamlendigheid kunnen zij het zich permitteren de verantwoordelijkheid voor hun falen af te schuiven op de boze buitenwereld. De kinderen zijn slecht opgevoed, ongemotiveerd, kunnen en weten niks, maken hun huiswerk niet, het leerboek is waardeloos, de werkdruk hoog, de ouders zijn gek en het management deugt evenmin. Verlos zo iemand toch uit zijn lijden!

Ontslaan van slechte leraren is voor iedereen beter. Het is zelfs een nuttig instrument bij de bestrijding van het lerarentekort. Een beroep is voor hoog opgeleide werkzoekenden alleen aantrekkelijk als het wat voorstelt. Status begint bij het niet accepteren van falen. Momenteel ontbeert de sector dit zelfreinigend vermogen. Daardoor wordt slecht alleen maar slechter. Stop deze neergang; alle slechte leraren moeten weg!

Published inArtikelen

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *