Skip to content

Nepleerlingen en memes niet welkom op school

Dit artikel is op 16 februari gepubliceerd in NRC/Handelsblad

Bewerkte foto’s van leraren zijn een hit. Ze kunnen het leven op school ontwrichten. Geef scholen daarom de bevoegdheid in te grijpen.

Media, sociale media & onderwijs – het is geen gelukkige combinatie. Schoolgaande kinderen leven met een autoriteitscomplex en zijn op zoek naar een overwinning: op hun leraar, op hun ouders. Ze zijn bovendien opgewonden, scoregeil, nog niet helemaal goed wijs en verdomd handig met de mobiele telefoon. Het bevoegd gezag in de klassen is relatief oud; het contact met de moderne samenleving is op z’n zachtst gezegd niet up to date. Gaat het om dit soort zaken, dan zijn leraren als een immigrant die voor het eerst op schaatsen staat.

Het gaat dan ook steeds vaker mis. Kranten schrijven dagelijks over uit de hand gelopen incidenten. Onlangs keek een leraar in de klas naar porno, daarbij vergetende dat zijn computer aan het digibord was gekoppeld, de hele klas giechelde mee en ja hoor, pats – binnen de kortste keren wist heel Nederland het.

RTL ging zelfs zo ver om nepleerlingen in klassen te zetten, bedoeld om een reality serie op te leuken, lekkerder te maken. Met toestemming van de directie overigens. Want die vond het ook best spannend, stel je voor, de eigen school op televisie – zonder zelf kwetsbaar in beeld te komen natuurlijk.

Momenteel zijn memes (spreek uit: miems) een ‘hit’ op scholen. Memes zijn foto’s, vaak van leraren, die door leerlingen worden gefotoshopt en voorzien van grappige bedoelde commentaren. Ze verschijnen op een Instagramadres en zijn breed toegankelijk. Ook mijn school heeft zo’n adres en dat heeft meer volgers dan leerlingen. Kortom, dit relatief nieuwe fenomeen heeft impact.

Ik heb mezelf ook een paar keer teruggezien in een meme. Tot nu toe is dat grappig en raak. Er was een grapje over mijn roken. Dat moet ik inderdaad niet doen. Er was een opmerking over mijn manier van lesgeven. En inderdaad, de leerling die blijft zeuren dat hij de leerstof niet begrijpt, krijgt van mij steevast te horen: „Eerst het sommetje maken, dan opschrijven wat je niet weet, dan opzoeken wat je moet weten, dan rustig nadenken en dan mag je de vraag nog een keer stellen.”

Op de meme kijkt een koffiedrinkende meneer over zijn laptop en zegt hij: ‘Maak het sommetje!’ Geloof me, dit helpt. Door mijn routine neig ik ernaar het gevoel van onmacht van de leerling te negeren. Dus ja, dit kan beter.

Maar we weten ook allemaal hoe het verder gaat. Pubers zijn ontdekkingsreizigers met als bestemming: de Grens. En internet is grenzeloos. Dus zal ik mezelf wel een keer digitaal gefotoshopt terugvinden met een Hitlersnor onder mijn neus en mijn geslachtsdeel in het achterste van een ezel.

Nu kan ik dat wel relativeren. Verreweg de meeste kinderen doen dit niet, want zij voelen zich gebonden aan de gebruikelijke fatsoensnormen. Daarbij, seks met dieren is niks voor mij. En ach, er zit altijd wel een idioot tussen, daar doe je niks aan, laat gaan.

Maar zo denken mijn collega’s zelden. Op een school in Eindhoven waren ze zo geschokt van een meme van een leraar dat ze de leerling die de meme had gemaakt, van school stuurden. In Zaandam speelt momenteel hetzelfde. 

Dergelijk robuust optreden leidt ook weer tot een reactie. Scholieren die kwetsende memes posten, zullen hun anonimiteit beter borgen en hun vriendengroep een omerta opleggen. Voor je het weet rennen we met z’n allen de klassieke escalatieladder op en wordt alles erger.

Het is dus tijd voor een moment van reflectie. Wat doen we met de ontstane situatie? Er zijn twee opties. De eerste is negeren. We doen niks. Kijken er niet naar. Laten het gaan. Sociale media is als praten in een kroeg; je kunt niet alles weten en volgen. Op hun eigen terrein doen scholieren wat ze doen. Op school gedragen ze zich. In verlengde hiervan ligt regulering van telefoongebruik binnen het schoolgebouw voor de hand.

De tweede optie is ingrijpen. Scholen mogen sociale media in dat geval niet alleen controleren, ze kunnen ook ingrijpen. Vergelijk het met YouTube; ook daar kunnen filmpjes na een of meer meldingen verwijderd worden. Geef scholen daarom de mogelijkheid om een Instagramadres dat het leven in de klas ontwricht, te sluiten.

De hedendaagse mediaontwrichting vraagt om een collectieve reactie. Scholen kunnen dit niet alleen. En documentairemakers, al dan niet met nepleerlingen, zijn even niet welkom.

Published inArtikelen

4 Comments

  1. Dr Nick Lambrechtsen QSM Dr Nick Lambrechtsen QSM

    I was so impressed with your article that I translated it as follows:

    Fake students and memes are not welcome at school

    Media literacy Edited photos of teachers are a hit. They can disrupt life at school. Give schools the power to intervene, writes Ton van Haperen in this opinion piece.

    Ton van Haperen is a teacher, an educator of teachers and a publicist.

    Schools in the newspaper, schools in real life television series, students who make funny pictures of their teachers to put them on Instagram. As a rabbit in the headlights, school leaders watch this media turbulence. But just watching is no longer enough, something has to be done, because this is no longer tolerable.
    Media, social media & education – they are not a happy combination. School-age children live with an authority complex and are looking for a victory: on their teacher, or on their parents. They are also excitable, keen on scores, not quite wise and damned handy with the mobile phone. The responsible authority person in the classes, the teacher, is relatively old; contact with modern society is not up to date to say the least. In these situations, teachers are like an immigrant who goes skating for the first time.
    Therefore things go wrong with increasing frequency. Newspapers write daily about out-of-control incidents. A teacher in the classroom recently watched porn, forgetting that his computer was linked to the IWB [interactive white board], the whole class giggled along and yes, bingo – the whole of the Netherlands knew about it in no time.
    The media company RTL Nederland even went so far, while making a documentary, as to put fake students in the classes of a school in Veenendaal, intending to make a reality series more exciting. With the permission of the management, incidentally. Because they also thought it was quite exciting. Imagine, your own school on television – of course without your vulnerable selves being in the picture!

    Memes with impact
    Currently memes are a ‘hit’ in schools. Memes are photographs, often of teachers, that are photo-shopped by pupils and provided with comments, intended to be funny. They appear on an Instagram address and are widely accessible. My school has such an address and that has more followers than students. In short, this relatively new phenomenon has an impact.
    I have also seen myself in a meme a few times. So far, it was funny and to the point. There was a joke about my smoking. I really should not do that. There was a comment about my way of teaching. And indeed, the pupil who keeps complaining that he does not understand the material, always hears from me: “First do the sum, then write down what you do not know, then look up what you need to know, then think it through, and only then you can ask again. ”
    On the meme, a coffee-drinking gentleman looks over his laptop and says, “Do the sum!” Believe me, this helps. Through my routine I tend to ignore the feeling of impotence of the student. So yes, this can be done better.
    But we all know how it goes further. Adolescents are explorers with a destination: the Border. And the internet is without borders. So one day I will find myself digitally photo-shopped with a Hitler moustache under my nose and my genitals in the back of an ass.

    Pupil expelled from school
    Now I can put that into perspective. The vast majority of children do not do this because they feel bound by the usual standards of decency. In addition, sex with animals is not the thing for me. And oh well, there is always an idiot amongst them, you don’t do anything about it, just let it go.
    But that is rarely how my colleagues think. At a school in Eindhoven they were so shocked by the meme of a teacher that they expelled the pupil who had made the meme from the school. The same thing currently plays out in Zaandam.
    Such robust action also leads to a reaction. Students who post hurtful memes will safeguard their anonymity much better and impose an ‘omerta’ on their group of friends. Before you know it, we all run onto the classic escalation ladder and everything gets worse.

    Ignore or intervene?
    So it is time for a moment of reflection. What do we do with the situation that has arisen? There are two options. The first is to ignore it. We do nothing. Do not look at it. Just let it go. Social media is like talking in a pub; you cannot know and follow everything. In their own territory, students do what they do. At school, they behave. In line with this, regulation of mobile phone use within the school complex is obvious.
    The second option is intervention. In that case, schools should not only control social media, they should also intervene. Compare it with YouTube; even there, videos can be removed after one or more notifications. Give schools the opportunity to close an Instagram address that disrupts life in the classroom.
    Contemporary media disruption requires a collective response. Schools cannot do this alone. And documentary makers, with or without fake pupils, are just not welcome.

    NOTE: Ton van Haperen writes regular opinion pieces on his website: https://tonvanhaperen.com/?option=com_content&view=category&layout=blog&id=42&Itemid=57&limitstart=95

  2. Je vergeet er bij te vermelden dat scholen sinds het begin van de digitale omwenteling in de jaren ’80 zich hebben geprofileerd als kritiekloze volgelingen van de digitalisering. Nu zowel de leerprocessen als de omgangsvormen op school onherstelbaar zijn aangetast begint men te kermen. Sorry Ton, maar een reactie als deze is als mosterd na de maaltijd.

  3. Tja, of dit mosterd na de maaltijd is, laat ik aan de optie-redactie van NRC/Handelsblad, zij vonden het kennelijk eigentijds genoeg om te plaatsen. Bovendien is dit iets wat speelt. Er worden nu leerlingen van school gestuurd omdat ze reputatie van hun leraren schaden. Vandaar dat ik het toch de moeite waard vond om op te schrijven.

Leave a Reply to Ton van Haperen Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *