Skip to content

Corona is bijna de school uit, nu de smartphone nog

Eerder gepubliceerd op het onderwijsblog van NRC/Handelsblad. Klik hier en je kunt het lezen.

Hieronder de tekst voor eindredactie

Het is de week voor de kerstvakantie 2021. De scholen zijn weer even dicht, de examens gaan door en dus sta ik in een gymzaal met honderd leerlingen en twee collega’s. Ik kijk om me heen, zie vier mavo en vijf havo gebogen over hun vraag- en antwoordvellen. Mijn collega surveillanten zitten op een stoel, gebogen over hun smartphone. De smartphones van de leerlingen liggen in een doos op een tafel. Regelmatig zie ik er een oplichten. Berichtjes komen in groepen. Ook ik pak mijn smartphone, kijk op twitter, lees wat, doe een like en soms kijk ik over mijn telefoon quasi streng de zaal in.

Daar zitten ze dan, in die gymzaal, de jeugd met het zware leven, geen les door corona, leerachterstanden, niks te doen in de avond, niet fijn. Maar even eerlijk, corona en school, het gaat ook steeds beter. Aan het einde van deze kerstvakantie heeft iedereen boven de veertig al even een booster. Kinderen worden zelden ziek. Voeg daar zelftesten, ventilatie en mondkapjes aan toe en de scholen kunnen en gaan maandag na de kerstvakantie veilig open. Daarmee blijft de lesuitval over dit schooljaar beperkt tot een week. Dit leerlek pruttelt misschien nog wat na, feitelijk is het praktisch gedicht.

Diezelfde jeugd heeft echter nog een ander leerprobleem. Al die smartphones in die bak in de gymzaal zijn standaard geleverd met verslavingsgedrag rond de razendsnelle uitwisseling van berichten en beelden. De combinatie van een zwakker wordende onderwijsomgeving en de opkomst van de smartphone zorgt ervoor dat kinderen niet naar hun mogelijkheden leren.

De smartphone is een stoorzender die dag en nacht aanstaat. De snelle dopamine-kick van het berichten checken wint eigenlijk van al het andere. Het apparaat werkt als gratis heroïne voor een junk, een niks kostende grenzeloze roes die alle andere belangstelling verdringt. De dominantie van die roes veroorzaakt vervreemding van de bestaande werkelijkheid. Dat maakt zingeven aan studie, omgeving en bestaan lastig.

Vertaal dit abstracte verhaal naar een eigentijds schoolgebouw. Social media met Snapchat, WhatsApp, Tiktok en Instagram zijn de veel gebruikte groothandelaren in dopamine kicks. Daarnaast geeft de smartphone toegang tot traditioneel aardse verslavingsmarkten als pornografie, gokken en drugs. Voeg dat bij een permissief Nederlands schoolklimaat met wel erg veel ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid, wensen en belangstelling van het kind, en het zal duidelijk zijn; de fundamentele taak van een school, doorgeven wat wij in deze samenleving van waarde vinden, staat onder druk. Onderzoeken laten dat ook zien. Of het nu om rekenen, lezen, spelling of kennis van de rechtstaat gaat, het wordt allemaal minder. En zo raar is dat niet.

De Amerikaanse schrijver Jonathan Franzen, onlangs verscheen van hem het wereldwijd bejubelde boekKruispunt, trekt als hij werkt de ethernetkabel uit zijn computer en zet zijn wifi uit. De snelle kick van het internet maakt het schrijven van een mooi verhaal namelijk onmogelijk. De smartphone in de school is vele malen destructiever. Leraren en leerlingen hebben niet de kwaliteiten, drijfveren, focus en discipline van een succesvol schrijver als Franzen. En dus, in dat grote anonieme schoolgebouw vluchten in de eigen roes, we doen het allemaal. Als mijn leerlingen in stilte een opgave maken, pak ik mijn telefoon. Even kijken, reageren op berichten, de leukerd uithangen. Beter zou zijn dat ik naast een leerling ga zitten, volgen wat hij doet, feedback geven op gedaan werk. Echt, ik weet best dat het zo moet, maar dat apparaat voedt mijn dom gedrag. Ik ben net als mijn leerlingen nu eenmaal verslaafd. En precies daarom moet die smartphone de school uit. De wet hoort burgers te beschermen tegen zelfdestructief gedrag dat de omgeving schaadt.

In Nederland zijn politici met deze actuele pedagogische uitdaging helaas niet bezig. Het onlangs gesloten regeerakkoord is voor het onderwijs als de zak van Sinterklaas, met een presentje voor iedere belanghebbende. Middenklasse ouders de basisbeurs en gratis kinderopvang, onderwijzers een hoger salaris en de bestuurders extra budget voor leuke dingen. Tegelijkertijd holt het lerarentekort de kwaliteit van de lessen uit, kijken leerlingen tijdens de les Netflix en gokken op voetbalwedstrijden, de lerares bestelt nog een paar schoenen op Zalando.

Dat het anders en beter kan, laat het buitenland zien. De Franse regering heeft de smartphone in het schoolgebouw verboden. Letterlijk zei minister Blanquer: ‘Kinderen speelden niet meer in de pauzes. Ze zaten alleen maar op hun smartphones te kijken. Deze schermverslaving en hetslechte telefoongebruik is vanuit onderwijsperspectief een probleem. Onze belangrijkste taak is het beschermen van kinderen en pubers.’ Inderdaad, een rookverbod in een schoolgebouw is volstrekt normaal, waarom dan niet een verbod op de verslavende smartphone?

Het einde van het examen nadert. Een groepje leerlingen wil het gemaakte werk inleveren. Ze staan voor drie bakjes. Op de bakjes staan de namen van hun leraren. Ze kijken ernaar. Aarzelen. Ik fluister; gewoon de antwoordenvellen in het juiste bakje leggen en doorlopen. Ze staren me aan als het spreekwoordelijke konijn in de koplampen. En dus zeg ik; je weet toch van welke leraar je les hebt? Ze knikken ontkennend. Of dit door de smartphone komt? Geen idee, maar het is wel typisch ‘eigen bubbel eerst gedrag’ dat hoort bij bovenmatig social mediagebruik. Zoals het ook honderd procent zeker is dat we elkaar op school zonder smartphone scherper zien, dit versterkt het onderling contact en voedt de wederkerigheid in de werkrelatie; beter en intensiever samenwerken verhoogt het leerrendement en de kans op studiesucces.

Corona is fading away. De deuren van de scholen kunnen en moeten open. Voor de smartphone moeten ze echter als de sodemieter dicht. We worden daar allemaal beter van.

Published inUncategorized

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *