23 april gepubliceerd op NRC onderwijsblog. Dit is de versie voor eindredactie.
Paula van Maanen is lerares. Of beter, dat was ze. Ze is namelijk ontslagen. Omdat ze een boekje schreef over een mislukte onderwijsvernieuwing op haar school. Voor het College van Bestuur(CvB) was dat een reden haar te ontslaan op grond van een ‘verstoorde arbeidsrelatie’. Van Maanen vocht dat besluit aan en verloor, ook in hoger beroep.
Het heeft geen pas de uitspraak van de rechter ter discussie te stellen, zeker niet als het oordeel ook nog eens door een hoger rechtsorgaan wordt bevestigd. Rechters zijn professionals, zij weten hoe ze de wet horen te interpreteren, maar dat betekent dan wel dat er iets mis is met de bestaande wet- en regelgeving. Een politieke kwestie die aandacht verdient van parlement en minister. Onderwijs is namelijk van ons allemaal.En vanaf het moment dat leraren niet meer vanuit hun ervaring mogen schrijven over hun werk, brengt dit schade toe aan het beroep en het leren van kinderen op school.
Vijftig jaar terug was dit vonnis ondenkbaar. Het beheer van onderwijs was toen in handen van de overheid. De leraren werden beloond conform de ambtenarenschalen. In jaren negentig gaf de overheid het beheer over aan besturen. Vanaf dat moment noemen die besturen zichzelf werkgever, gedragen zich als een bedrijf en maken beleid. Kritiek op dat beleid is dan vervuilen van het eigen nest, dat ondermijnt het bedrijf, de verstoorde arbeidsrelatie komt in beeld en de rechter zet die instrumenteel om in ontslag.
Dit zou geen probleem zijn als het onderwijs van deze wijze van organiseren beter wordt, maar dat is helaas niet zo. Onderzoeken tonen keer op keer aan dat kinderen steeds minder leren op school. Het Nederlands onderwijs heeft een structureel kwaliteitsprobleem. Werkgevers zijn de probleemeigenaar en dus verantwoordelijk. Betrokken leraren die vanaf de werkvloer schrijven over wat er misgaat, zijn dan een kans op broodnodige verbetering. Doe er je voordeel, is het devies.
De berichten van de werkvloer dienen daarnaast een ander belang. Ze helpen leraren bij hun ontwikkeling in het beroep. Leraar is een ervaringsvak. Je wordt beter door doen en daarover nadenken vanuit een referentiekader dat is gevuld met wat we van het werk weten. Wetenschappelijk onderzoek verzamelt wat bekend is. Maar deze onderzoeken beslaan deelterreinen -effectieve instructie, motivatie, omgaan met verschil-, de leraar doet alles tegelijk. Precies dat maakt het werk complex. En dus heb je schrijvers nodig die de kloof tussen onderzoek en lespraktijk vullen met ervaringskennis. Excellente voorbeelden hiervan zijn de Ierse Amerikaan Frank McCourt en de fransman Danniel Pennac. Beide oud leraar en gerenommeerd schrijver. Hun boeken zitten vol met kritiek op vernieuwing en leiding. Tegelijkertijd heeft menig leraar ongelofelijk veel van deze ervaringsdeskundigen geleerd. Niemand haalde het in zijn hoofd ze te ontslaan.
Echt, ik weet hoe het werkt. Na mijn laatste boek ‘Het bezwaar van de leraar’ ging ik op zoek naar een andere betrekking. Ik heb ruime ervaring als leraar, met prima examenresultaten, werk daarnaast op een universiteit, heb lesmethodes gemaakt, vakdidactische boeken geschreven, werk met hoogleraren aan vernieuwen en verbeteren van het curriculum en schrijf boeken en columns over de spanningen tussen beleid en werkvloer. Op geen enkele school werd ik voor een gesprek uitgenodigd. Schoolleiders hebben liever iemand met een kort CV. Paula van Maanen overkomt hetzelfde. Iedereen kent haar, zij komt nooit meer aan het werk, zij heeft een beroepsverbod.
Politiek en bestuur tetteren ondertussen opgewonden over het kwalitatief en kwantitatief lerarentekort en de dalende leerresultaten. Ieder van hen die nu zwijgt, is medeschuldig aan het verval van het Nederlands onderwijs. Verval veroorzaakt door slecht bestuur. Verval door schuld.
Be First to Comment