Deze column is eerder verschenen in het novembernummer van Het Onderwijsblad
Na de publicatie van de examenresultaten 2023 tweet minister Paul (VVD): ‘Leerlingen en leraren hebben hard gewerkt om de leerachterstanden door corona in te lopen. De cijfers laten zien dat het veel leerlingen is gelukt het eindexamen goed af te ronden. Dat is een topprestatie waar zij heel trots op mogen zijn!’ Een aantal weken na deze tweet stelt de onderwijsinspectie dat de schoolexamens niet deugen. Examencommissies gaan dit oplossen. De politiek probeert dus twee keer toe te dekken wat echt mis is: de beoordeling van leerlingen in het VO deugt niet.
Het centraal examen van 2023 is allereerst helemaal geen topprestatie. De nationaal gemiddelde eindscores waren nog nooit zo slecht: gemiddeld 92% geslaagden voor corona zakt naar 89%. Dat staat voor een kleine 6000 leerlingen. Het vmbo doet het overigens prima, maar vwo en met name havo falen. In de vierde klas havo doubleert 20%, in de vijfde zakt ook nog eens 20%. De minister zou woedend moeten zijn. Die kinderen kunnen beter, maar ze doen het niet, gefaciliteerd door een veel te permissief pedagogisch klimaat op scholen.
Daarnaast deugen de examens van het CvtE soms niet. In het examen economie vwo stonden naast een vakinhoudelijk foute vraag ook nog eens vier vragen waarop een antwoord anders dan in het correctievoorschrift vakinhoudelijk goed was. Hierdoor ontstaan interpretatie- en beoordelingsverschillen van meer dan 10 punten. Dus niet wat de leerling weet, maar de opvattingen van de correctoren bepalen de eindscore. Ouders en leerlingen snappen dat niet. Een recente rechtszaak: 0,1 punt tekort voor diploma, de eerste corrector geeft 23 punten, de tweede 17, het worden er 21, de rechter snapt het niet, examen opnieuw nakijken, precair, dus maar weer gezakt. Dit is een en al ongemak.
Bovenop het ongemak van het CvtE constateert de inspectie ook nog eens foute schoolexamens. Maar zoals altijd bij hedendaagse overheidsdiensten, de fout betreft niet de inhoud, maar de procedure. En ja, procedures kunnen altijd beter, maar het echte probleem is de kwaliteit. Een willekeurige 4 havo, acht weken les zonder tussentijdse voortgangstoetsen worden afgesloten met een toetsweek met gekopieerde oude examenvragen. De vijftienjarige nieuwkomer, recht uit de onderbouw, heeft geen idee. Kortom, diepe onvoldoendes maken moedeloos, volgend jaar weer een kans.
Meer gezakte leerlingen, het doubleren op vier havo, ziehier het rendementsverlies van slecht onderwijs. De toetsing is een klassieke clusterfuck die niks zegt over wijsheid en alles over geluk. Daarom minister, neem maatregelen. Een tweede herkansing voor het centraal examen compenseert CvtE falen, een centrale toetsenbank voor schoolexamens kan een kwaliteitsimpuls zijn en monitor scholen die onderpresteren. Met name havisten kunnen echt harder werken. Iedereen weet dit, niemand doet iets: het equivalent van verwaarlozing door onverschilligheid.
In een proces dat zich met ijzeren voorspelbaarheid herhaalt, houden de doelstellingen overal waar zij worden ingevoerd, al snel op een manier te zijn om prestaties te meten. De uitkomst van meetinstrumenten verworden tot doelen op zich. Dit resoneert met Goodhart’s law: “When a measurement becomes the target, it ceases to be a good form of measurement”.
Angst voor dalende normen bij schoolexamens is nu een vast onderdeel van gesprek bij diverse onderwijsartikelen en critici.
Maar als studenten en leerlingen minder vaardig en deskundig zijn dan hun voorgangers, dan is het niet te wijten aan een achteruitgang in de kwaliteit van de examens op zich, maar aan het feit dat al het onderwijs gericht is op het halen van die examens. Doelgerichte ‘examenoefeningen’ komen in de plaats van een bredere betrokkenheid bij die onderwerpen.
Op eenzelfde manier voeren ziekenhuizen veel routineoperaties uit in plaats van een paar ernstige, spoedeisende operaties. Dit omdat zij op die manier de doelstellingen waarop zij worden beoordeeld (operatiepercentages, slagingspercentages, en verkorting van de wachttijd) beter kunnen halen.