Eerder gepubliceerd in het novembernummer van Het Onderwijsblad
Toen ik half jaren tachtig voor de klas koos, was dit uit noodzaak. De boomers zaten op de banen, het aantal werklozen naderde het miljoen, mijn vrienden speelden met behoud van uitkering basgitaar in een kraakpand, ik wilde gewoon werken. En dus schreef ik brieven, veel brieven. Op een school mocht ik op gesprek komen. Vacature leraar economie, toen het enige tekortvak. Ik had een baan.
Tien jaar verzorgde ik met die boomers onderwijs. Volle klassen, veel lessen, geen geld. Vroegpensioen en stijgende leerlingenaantallen brachten half jaren negentig de geboorte van het brede lerarentekort. De sloop gaat next level. Vakken geven waar je geen verstand van hebt, meer uren draaien en vanaf de wet zij-instroom in 2000 staan stagiaires zelfstandig voor de klas. Maar ook dat voorkomt niet dat hordes scholieren steeds vaker in het winkelcentrum rondhangen vanwege lesuitval. Maar ze halen ook zonder die lessen een diploma, niemand maakt zich druk. Deze defaitistische omgeving plaatst leraren in het harnas. Het leger ‘ja zeggers, nee doeners’ groeit. Ja, we zijn heel collegiaal, maar zo’n zijinstromer doet maar lekker die volle, lastige klassen. Als hij het daar redt, redt hij het overal. Klopt, maar degene die nog niet kan lesgeven is vaak ook als de café-voetballer die Bergwijn vervangt bij Ajax dat 5-1 achterstaat. Ze rennen hem aan alle kanten voorbij, na twee minuten falen krijgt hij geen bal meer, hij staat op het veld, maar buiten het spel, iedereen ziet het, een verdrietig vertrek volgt. De vrijkomende uren worden daarna verdeeld onder het bataljon ‘ja zeggen, nee doen’. Waarna ook zij de burnout voelen opkomen; vanwege het vele werk en het gebrek aan waardering. Zo’n school is toch vooral bezig met profilering, machtsspelletjes en interessant doen. Gewoon de uren draaien vertegenwoordigt de laagste sport van de aandachtsladder.
Decennialang een lerarentekort en het ziet er slechter uit dan ooit. Het gratis geld van de ECB maakt huizen onbetaalbaar, de gasprijzen doen hetzelfde met wonen, de hulp van de overheid is geleend, terugbetalen betekent straks bevriezen lerarensalarissen. De leraar verarmt, altijd. De gebruikte oplossing voor het personeelstekort van alledag, het warme lichaam voor de klas, steeds lager opgeleid, maakt alles alleen maar erger. Het moet daarom radicaal anders. Eerst een diploma hoger onderwijs, daarna opleiden voor het beroep en pas na de verklaring startbekwaam zelfstandig voor de klas. En bij een recessie niet bezuinigen, maar loonstijgingen, daarmee trekken scholen de arbeidsreserve naar zich toe. Bij een hoogconjunctuur is prijscompensatie gegarandeerd. Over gehele loopbaan is hiermee structurele welvaartsverbetering van de mensen voor de klas verzekerd. Dat is wervend en bindend, niet voor even, maar voor altijd. En ja, deze strategie doet pijn, maar zonder pijn wordt het nooit meer fijn voor de klas.
Ja en nog eens ja. Dit verhaal klopt als een bus.
Alleen met woorden zal er jammergenoeg weinig veranderen. En harde acties worden zelden gevoerd door leraren . Volgende keer aansluiting zoeken bij politie, jeugdzorg, welzijnswerk en nog zo wat beroepsgroepen een idee? En het verhaal van de grootverdieners erbij vertellen? Bijvoorbeeld AH, de energiebedrijven, Shell, Total etc.