Onderwijs als derdewereldland

Toen ik studeerde, verkeerde ik in de kringen van de betere mensen. Bevlogen types die het onrecht in de wereld te lijf gingen. Palestijnensjaal. Het album Sandinista van The Clash in de platenkast. Afgeven op het Amerikaans imperialisme. Vrienden vertrokken naar Nicaragua. Om te praten. Zelf noemde ze het helpen. Eenmaal terug begon het grote plannen maken. Lobbyen bij politieke partijen. En ja, het was daar vast vreselijk. Maar de vrijheidsstrijders alhier brachten weinig verandering aldaar. Wel kwamen ze allemaal goed terecht. Ook de betere mens denkt eerst aan zichzelf.

De ellende in Midden Amerika boeit niemand meer. De betere mens van vandaag lijkt zich op het onderwijs te richten. Want jij en ik zijn zielig. De laatste loot aan de stam van de boom van onderwijsverbetering komt van PvdA leider Diederik Samsom. Hij schrijft met de Rotterdamse schoolleider Eric van ’t Zelfde een essay. Om de school te redden. Met tien miljard euro. Twintig lesuren per leraar. Een marktconform salaris. Slechte leraren krijgen ontslag. Prima voorstellen, maar totaal losgezongen van de werkelijkheid. Want hoe bereikt tien miljard euro de werkvloer? Inefficiënte allocatie is hét probleem van het huidige bekostigingsstelsel. En twintig lesuren bieden inderdaad tijd voor voorbereiding en ontwikkeling. Maar van wie krijgen kinderen in die vrijkomende tijd les? En met dat marktconform salaris moet je uitkijken. Volgens een cnv onderzoek droomt de helft van het lerarenbestand van een andere baan. Kortom, leraren willen weg, maar het lukt niet. Dan is je arbeidsmarktwaarde laag. En een salarisverlaging, liever niet. En ja, slechte leraren veroorzaken die lagere arbeidsmarktwaarde. Die moet je dus ontslaan. Dat kan ook. Maar schoolleiders doen het niet. Incompetentie is alleen bij beginnende leraren een ontslaggrond. Daarna niet meer. Dat zit in de cultuur. Als een dodelijk virus. En kijk na deze kritische vragen eens hoe niet een plan, maar echt en goed bedoeld beleid in de hedendaagse schoolcultuur uitpakt? De laatste poging is uit 2008. Een miljard euro per jaar extra. Voor betere leraren. Want die leveren beter onderwijs. Vandaar het convenant leerkracht met functiemix en lerarenbeurs. Die functiemix zorgt ervoor dat na de kredietcrisis een aantal leraren koopkrachtbehoud heeft. De rest kachelt achteruit. Wie in welke groep belandt, bepaalt de schoolleider, persoonsgebonden en intuïtief. Dankzij die lerarenbeurs blijven startende tweedegraders op hun opleiding hangen om gratis door te studeren voor hun master. Lesgeven kunnen ze nog niet, een opleiding bovenop die lestaak heeft nul leerrendement, maar doorharken, enthousiasme veinzen en een mastertitel leveren, vanwege diezelfde functiemix, het ticket naar de ultieme salarisverhoging. Echt, het convenant leerkracht kan geen enkel kwaliteitsresultaat overleggen.

Het Nederlands onderwijs is door achterlijke onderwijspolitiek in de jaren negentig en overhaaste reparatiereflexen omgevormd tot een derdewereldland; een gunsteneconomie met een defaitistisch arbeidsethos. Beloning op basis van relatie in plaats van prestatie. Daar verandering in aanbrengen vereist sneuvelbereidheid. De tollenaars moeten namelijk eerst de tempel uit. En die schieten terug. Daarom, plannetjes van betere mensen, die willen helpen, omdat wij zooooo zielig zijn, sodemieter op. Geen woorden, maar daden.