Skip to content

Restaureer het respect voor het beroep leraar

Op 10 november 2020 publiceerde De Volkskrant een excerpt van dit artikel. Hieronder de volledige versie.

Eerst was daar de onbeschrijfelijk vreselijke moord op mijn Franse collega Samuel Paty. Hij behandelde in de klas de vrijheid van meningsuiting aan de hand van spotprenten. Een moslimextremist, opgehitst door een omgeving van eigen gelijk gelovigen, onthoofde de leraar. Minister Slob vroeg in Nederland hieraan aandacht te besteden in de lessen. Voor zover bekend zijn daarna inmiddels twee collega’s bedreigd. Een zit ondergedoken. 

De duiding hiervan is voor de hand liggend afkeurend. Politici doe hun toneelstuk op twitter en roepen om beter burgerschapsonderwijs. Was het maar zo makkelijk. Het is mooi dat we het eens zijn over de afkeuring van een extremiteit, over een heleboel andere zaken zijn we dat juist steeds vaker niet. Deze maatschappelijke polarisatie veroorzaakt een dagelijks terugkerend probleem in de relatie leraar, leerlingen en ouders. Dit maakt het werk in de klas meer dan ingewikkeld. Restaureer daarom het respect voor het beroep.

Toen ik eind jaren zeventig als leerling de middelbare school bezocht, hield ook ik er radicale opvattingen op na. Ik sympathiseerde met de Rote Armee Fraktion (RAF) en verdedigde de moord van deze terroristische organisatie op de industrieel Hans Martin Schleyer. Mijn argument was dat Schleyer tijdens de Tweede Wereldoorlog bevriend was met de nazi Heydrich. Kortom, de man kreeg wat hem toekwam. In de klas discussieerden we over de RAF, leraren benadrukten het belang van de rechtsstaat, die gaf mij het recht op mijn mening en hun de plicht mijn opwinding te beteugelen. Hans Martin Schleyer had een justitieel onderzoek achter de rug, was niet veroordeeld, onschuldig dus en het recht in eigen hand nemen is nooit acceptabel. Ouders en vrienden trakteerden mij op dezelfde riedel. De cohesie in de samenleving smoorde mijn radicalisering met verstand, aandacht en liefde.

Die cohesie heeft lang gewerkt. Ik heb in mijn werk als leraar een keer een echt nare situatie meegemaakt. Een leerling had een stoornis in het autistisch spectrum, ik was dat vergeten, zei iets onaardigs -doe niet zo debiel, pak je boek- en zij sprong woedend uit de bank en vloog me aan. Met de steun van haar moeder en mijn excuus is dat opgelost. Gelukkig maar, want leraren houden van kennis, werken graag met kinderen, maar zo gauw de omgang in de klas een mijnenveld wordt, is het gedaan met de pret.

En precies daar zit de pijn van mijn beroep, want de maatschappelijke cohesie ligt aan gruzelementen en dat bemoeilijkt het werk niet alleen, het is zelfs bedreigend. Een desintegrerende samenleving plaatst ouders en leerlingen in hun eigen gelijk, op social media zien ze dat net iets te vaak bevestigd, om vervolgens op school hun claim neer te leggen. De radicale moslim ziet me als agent van het zionisme, extreemrechts beschouwt me als heilsoldaat van het marxisme, vergeet niet dat ik ook nog de slavernij legitimeer en virusontkenners denken dat het RIVM me betaalt. De eerst wil niet onderwezen worden over de Holocaust, de tweede vindt lessen over herverdeling van welvaart communistische propaganda, de derde mist het kolonialisme en nummer vier doet zijn mondkapje niet op, ook niet als ik het aardig vraag en dus scheld ik hem verrot.

Een leraar is een maatschappelijk rolmodel dat doorgeeft wat van waarde is in de opvoeding van kinderen tot burger van dit land. Het werk is dus per definitie niet waardenvrij en dat maakt kwetsbaar. Het leren op school is namelijk een zoektocht naar verbinding van nieuwe kennis, opvattingen en attitudes met wat kinderen van thuis uit weten, voelen en zien. En in de zoektocht naar die verbinding is tegenwoordig gauw iemand gekwetst. Alleen vertrouwen en gezag kunnen dat gekwetste gevoel bij ouders en leerlingen wegnemen. Vandaar de vraag; hoe restaureren we het respect voor het beroep leraar?

Maak allereerst duidelijk wat kinderen leren op school en waarom dat een goed idee is. Het curriculum is een nationale kwestie. Het is aan de politiek om de inhoud kristalhelder vast te leggen, inclusief de ruimte voor waardengeladen interpretatie. Daarnaast stuurt de minister in de uitvoering op prestaties. Een sterke en zichtbare overheid die een beeld uitzet van ‘zo doen we dat hier en dat gaat goed’ haalt de wind uit de zeilen van de particuliere claims en beveiligt leraren. Vanuit dat nationaal beeld dienen schoolleiders en bestuurders een zero tolerance houding te ontwikkelen jegens malle ouders en hun kinderen. Om dit concreet te maken: kinderen die mijn collega’s bedreigen verdienen een stevige correctie, zonder publiciteit, want het blijven wel kinderen. Mochten ouders en/of bekenden middels ophitsen een rol gespeeld hebben bij die bedreiging, dan ligt een arrestatie voor de hand. Deze zero tolerance is overigens alleen legitiem als diezelfde schoolleiders ook malle leraren aanspreken.

Een gezamenlijke inspanning ten behoeve van de restauratie van het gezag van het ambt leraar zorgt ervoor dat kinderen meer leren op school. Dat straalt af op de status van het beroep. Op school adequaat reageren op maatschappelijke desintegratie houdt bovendien de immer terugkerende radicale opvattingen van jongeren binnen een beheersbare bandbreedte. Vergeet niet, mijn collega Paty en zijn schoolleiding wisten dat hij bedreigd werd. Hij liep daarom een andere route naar huis. Een route waarbij iedereen hem kon zien. Het heeft niet mogen helpen. Na zijn dood heeft de Franse politie een aantal religieus gemotiveerde ophitsers gearresteerd. Het verdient toch echt voorkeur om eerder te handelen.

Published inColumns

4 Comments

  1. Anita Brus Anita Brus

    Ok. Ik weet niet hoe het op jouw school is, maar op mijn school stonden en staan eigenlijk nog steeds de neuzen een andere kant op. Mobieltjes en petten zijn niet toegestaan in de klas, maar daar gaan wij allemaal verschillend mee om. Een kleine kentering lijkt er wel te komen met een cursus groepsdynamica. Maar het blijft lastig in een school met inmiddels zo veel docenten die slechts in groepjes binding met elkaar hebben, waar wij vroeger een overzichtelijk en veel kleiner docententeam hadden. Daarbij zijn de algemene docentenvergaderingen ooit in nu alweer een grijs verleden afgeschaft en werken we al heel lang in teams die onderling geen contact hebben (alleen via de afdelingsleiders. En zo zal het op menig school gaan. Zie daar de boel dan maar weer eens mee tot een goed coherent geheel samen te smeden met oog voor het nodige respect voor de leraar! Geef het je/ons te doen.

    • diffusedivus diffusedivus

      als ik je commentaar lees is het net alsof grote bedrijven geen 1duidige huisregels kunnen hebben omdat niet iedereen met iedereen praat.

      En dat klopt natuurlijk niet.

  2. Helaas herken ik net wat te goed wat je schrijft. De desintegratie lijkt een feit te zijn, nationaal. De eigen oplossing lijkt me toch dat te benoemen. Of het helpt, ik weet het ook niet. Maar op deze manier doorgaan betekent dat het werk onnodig zwaar en onaantrekkelijk wordt. Cursussen groepsdynamica zou ik graag vervangen door cursussen houden aan breed gedragen en voor de hand liggende afspraken.

  3. Ik heb de koran ontcijferd en hervorm de islam. Ben begonnen in Pakistan en Afghanistan, want goedkoper.
    Maar ja, ik besta niet. Of zoals een professor journalistiek zei: “geen nieuws”.
    Psalm 2 even lezen.
    Het heeft geen zin. Ik win toch, atheïsten hebben het mis.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *