Skip to content

Dramatiseren helpt niet, kinderen lesgeven wel

Dit stuk stond op 17 december in De Volkskrant. Dit is de versie voor eindredactie

Op het moment dat het kabinet de tweede scholensluiting in een jaar tijd afkondigt, breekt het gekrakeel los. In het programma Nieuwsuur stelt de socioloog Bol dat zijn data aantonen dat de sluiting dramatisch uitpakt voor de kansenongelijkheid. Jesse Klaver, de politiek leider van Groen Links, bekritiseert vanuit deze opvatting het kabinetsbesluit en acteert verontwaardiging in het parlement. Twee dagen na dit debat surft deze krant mee op de ellendegolf met de kop ‘Vijf weken. Dat is bijna net zo lang als de zomervakantie’. Het gaat effectief om tien dagen les op afstand.

Deze combinatie van studeerkamerdrama en politiek opportunisme lossen op de werkvloer geen problemen op. Want ja, er is een probleem, maar die twee weken minder les maken niet zoveel uit. De kansenongelijkheid is namelijk structureel en hardnekkig. Het lijkt daarom verstandiger na te denken over inhalen van eventuele achterstanden na corona.

Want ja, kansenongelijkheid is onwenselijk. Niet herkennen van kwaliteiten, jonge mensen ook niet de mogelijkheid geven die te ontplooien, is een vorm van uitsluiting. Een oneerlijke blokkade tot toegang van welvaart en geluk. De goed bekeken documentaireserie ‘Klassen’ van Ester Gould en Sarah Sylbing breng dit verdriet treffend in beeld. Het is echter ook van alle tijden. En het probleem van vandaag is niet het niveau, maar de beweging. De kansenongelijkheid groeit, elke dag weer. Niet door corona, maar door zwak onderwijs.

Twee factoren bepalen het schoolsucces van kinderen; het opleidingsniveau van de ouders, zoals maar weer eens uit een recent onderzoek van het CPB bleek, en de kwaliteit van de leraar. En met die leraar gaat het niet zo goed.

Alexander Rinnooy Kan maakte in 2007 in een arbeidsmarktrapport voor het eerst het onderscheid tussen het kwalitatieve en kwantitatieve lerarentekort. Het beroep leraar en de ontwikkeling daarin heeft aan status ingeboet. De dalende aantrekkingskracht van het beroep doet het gemiddeld opleidingsniveau dalen. Kwantitatief lag het probleem in 2007 vooral op de middelbare scholen, inmiddels is dat verschoven naar het basisonderwijs. Maar ook daar zullen ze ontdekken dat op termijn altijd iemand te vinden is die voor 17 euro bruto voor een klas gaat staan. Maar de kwaliteit van de lessen gaat wel omlaag. Dat treft iedereen, het maakt kansarme kinderen kansloos.

Het lerarentekort is het equivalent van de kansenongelijkheid. De dominante opvatting over wat we doen op school is het vliegwiel dat dit maatschappelijk falen naar een volgend niveau tilt. Niet het verwerven van kennis, doorgeven wat van waarde is, maar ontwikkeling als persoon, zelfontplooiing en zelfs individueel geluk staan steeds vaker centraal op school. Nu is geluk niet iets om tegen te zijn. Uit onderzoeken blijkt ook dat Nederlandse kinderen erg gelukkig zijn, maar hard werken, gedisciplineerd en gericht op presteren, daarin zijn onze scholen internationaal gezien matig tot slecht. En juist kinderen die minder van thuis meenemen hebben weinig met die middenklassenfocus op zelfontplooiing. Zij zijn vanuit hun achtergrond gebaat bij kennis verwerven, daar hard voor werken, om vervolgens een beloning te ontvangen.

Want even geen misverstand, corona-leerachterstanden, ze bestaan. Maar de hoogleraar en orthopedagoog Stevens vertelde me ooit; het rekenprogramma van de basisschool kun je een kind in drie maanden leren, maar dan moet het kind willen en de leraar goed zijn. Kortom, wegwerken van leerachterstanden van twee weken geen les na kerstmis, zo moeilijk hoeft dat niet te zijn.

Mijn ouders gingen in 1945 een heel jaar niet naar school. Zij genoten hun verdere leven van wat de econoom en nobelprijswinnaar Stiglitz de meest harmonieuze en welvarende periode van de westerse samenleving noemt. Niet de ellende telt, maar wat je daarna doet. Zo ook hier. Als onderwijs zo belangrijk is, vaccineer zo snel mogelijk leraren en adolescenten, zij behoren immers tot de superverspreiders van het virus. Maak je ook even niet druk over musicals en eindexamenfestiviteiten, laat al die andere taken in de schoolorganisatie los, iedereen met een lesbevoegdheid gaat voor de klas. Ontwikkel vervolgens effectieve onderwijsprogramma’s, verzorgd door gemotiveerde, professionele en trotse leraren.

Het is een kotszinnetje; maar elke crisis is een kans. Wetenschappelijk onderbouwde onheilsboodschappen van sociologen en gejammer van populisten in parlement en media helpen dan niet echt. Schouders eronder.

Published inColumns

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *